[313] Cum ita sit quod in statutis Universitatis Artistarum et Medicorum Studij Bononie caveatur quod presentia statuta dicte Universitatis, et quecunque facta fuerunt, durent et durare debeant vigintiquinque annis et de XXV annis in XXV annos debeant renovari, et iam multis annis preterierit tempus durationis dictorum statutorum, et Spectabilis et generosus vir Magister Anthonius de Cesena, Artium doctor et ad presens Rector dicte Universitatis, elegerit sive eligi fecerit per eius substitutum, loco et tempore in ipsis statutis requisitis, novem Sapientes et providos viros scolares dicte Universitatis, scilicet pro Nactione lombardorum Magistrum Iulianum de Cornazano de Parma, artium doctorem, Magistrum Christofforum de Ianua, Magistrum Nicolaum Fusci de Faventia, per nactione Ultramontanorum Magistrum Iohannem de Turibus de Ispania, Magistrum Anthonium de Matricalia Hispanie; pro nactione Romanorum Magistrum Iohannem de Piperno, Magistrum Petrum de Urbino, pro nactione Tuschorum Magistrum Baldassarram de Mutina et Magistrum Bartholomeum de Mutina, ad supplementum dicte nactionis Tuschorum, que ad presens est defectuosa scolarium habilium, qui prefati novem electi et nominati sunt in statutarios pro reformatione dictorum statutorum, et quibus est data vis et potestas cassandi, annullandi et de novo addendi pro comodo et utilitate dicte Universitatis iuxta formam predictorum statutorum. Et quia ipsi prefati Statutarij, diebus et horis requisitis, insimul convenientes et singula Statuta perscrutatissime examinantes, [314] tandem et in summa predicta Statuta cassaverunt, addiderunt et declaraverunt, prout in his apparet, ut infra, et hoc de et cum consensu atque conscilio Egregij iuris civilis doctoris domini Petri de Marantijs Sapientis, iudicis et offitialis dicte Universitatis. Que singula sunt notata per Andream de Castagnolis notarium dicte Universitatis. Supplicatur pro parte prefatorum Rectoris, Consciliariorum et Statutariorum dicte Universitatis, quatenus prefate vestre dominationes dignentur predicta et infrascripta Statuta de novo facta, et per ipsos Statutarios declarata, autenticare, confirmare et validare, ita ut in futurum habeant plenum robur et firmamentum, et hoc de gratia speciali, eo quia ex his maxima pendet utilitas et comoditas pro bono et comodo dicte Universitatis dicti Studij Bononiensis, non obstantibus quibuscunque in contrarium facientibus; quorum omnium, de quibus supra scriptum est, tenor sequitur in hac forma, videlicet:

Statutarij electi et deputati etc., statuerunt contra ipsa Statuta vetera in presentia Sapientis et Sindici ac notarij Universitatis prout infra continentur, videlicet:

1.

Primo Statuerunt, quod in Statuto posito sub Rubrica Prohemij Statutorum, quod ubi ipsum Statutum dictat quod Universitas nostra habeat duos bidellos, tunc dicat disiunctive ‹Duos, vel unum qui sufficiat›.

2.

Item in Statuto posito sub Rubrica de Electione Rectoris per Nactiones, et in Statuto imediate sequenti, scilicet posito sub Rubrica de modo et forma Electionis Novi Rectoris, statuerunt quod dicta electio transeat per nactiones scilibet incipiendo pro incohatione presentium Statutorum a Natione Lombardorum, postea sequendo ad nationem Ultramontanorum, deinde ad nationem Romanorum, postremo vero ad Nationem Tuschorum, prout vetus Statutum dictat. Tamen statuerunt quod si contingat aliquam dictarum nationum esse defectuosam, scilicet eam ad quam dicta electio spectaverit, videlicet quod de ea non reperiretur persona habilis vel idonea, sive que propter legiptimam causam non posset tale offitium acceptare nec exercere, tunc teneantur Rector et Consciliarij nominare tres de toto corpore Universitatis et unum ex ipsis dignum in Universitate, qui magis idoneus fuerit et qui plures habuerit voces propitias, posito partito in ipsa Universitate sicut vetus statutum dictat. Et postea sequenti anno statuerunt quod dicta electio dicti Rectoratus spectet et redeat ad Nationem inmediate sequentem nationem defectuosam, et sic sequendo, et a capite incipiendo, donec ipsa statuta duraverit.

3.

Item in eodem statuto ubi dictum Statutum dictat, quod electio ipsius Rectoris fieri debeat in medio mensis Aprilis, statuerunt quod dicat ‹Die vigesimo quarto mensis [315] Martij, in vigilia Beate Marie virginis, et quod talis electus habeat terminum trium dierum ad acceptandum, in quo termino debeat acceptasse per se vel per suum procuratorem, sub pena vigintiquinque librarum bon. Nec possit renuntiare sub eadem pena, nisi adduxerit legiptimam causam, que approbetur per maiorem partem Universitatis›.

4.

Item in eodem Statuto, ubi facit mentionem de condictionibus requisitis ad ipsum eligendum, quod ubi facit mentionem tam de scolaribus audientibus Cirurgiam quam praticantibus in ea, sive qui audiverint vel praticaverint in eadem ab anno citra, statuerunt quod hoc intelligatur de scolaribus tam audientibus, quam praticantibus mere, simpliciter et in sola scientia, seu pratica Cirugie.

5.

Item in eodem Statuto in parte ubi facit mentionem de lectoribus, qui actu legentes in quacumque scientia, non possint interesse nec dare voces in electione ipsius Rectoris, statuerunt quod insuper nec possint eligi ad offitium Rectoratus, nec ad alia de quibus fit electio in Universitate. Ita tamen quod hoc non intelligatur de his qui sunt actu legentes ex aliqua lecturarum, cuius electio spectat ad Universitatem, quos statuerunt posse interesse ad omnia et singula tractanda in Universitate, et in ea eligere, consulere et eligi, si oportuerit, dummodo dicta Universitas congregata non trascendat numerum sexaginta scolarium. In quo casu dicti actu legentes teneantur exclusi ab omni tractando in ipsa Universitate, et eandem penam incurrant, si aliquo modo interessent vel temptarent interesse, quam incurrunt ceteri actu legentes.

6.

Item in eodem Statuto statuerunt, quod post predicta, adiungatur quod ea die qua fiet electio ipsius novi Rectoris, debeat fieri nova electio Sapientis, seu sindici Universitatis, vel fieri debeat confirmatio eius, qui pro tempore fuerit, per fabas albas et nigras, posito partito in ipsa Universitate congregata ante quam recedat ab ipsa Universitate, inmediate facta ellectione ipsius novi Rectoris, pena cuilibet Rectori, qui pro tempore fuerit, XXV librarum bon. si contrafecerit.

7.

Item in Statuto posito sub Rubrica De electione novorum Consciliariorum, in parte ubi facit mentionem, quod Repetitores tam logice quam gramatice, ac etiam scolares cirugici, non teneantur  et debeant offitium consciliariatus exercere propter alias occupationes que eis occurrunt, statuerunt quod hoc intelligatur de Repetitoribus publice et in scolis publicis repetentibus, et simili modo de Cirugicis qui meri et puri Cirugici reputantur.

8.

[316] Item in eodem Statuto, pro honore offitij consciliariatus, statuerunt quod addatur, quod in quolibet conventu publico quilibet ipsorum habeat unum per guantorum, et quod in quolibet actu publico sedeant in honorabilibus banchis in quibus stent omnes insimul.

9.

Item in eodem Statuto in ea parte in qua facit mentionem quod eligantur duo scolares de qualibet natione, excepta natione lombardorum de qua debent eligi tres, statuerunt quod ita fiat, si reperiantur idonei ex conditionibus requisitis in ipso statuto, aliter vero teneatur Rector, una cum Consciliarijs, eligere unum, duos vel quoscumque oportuerit ex toto corpore Universitatis, qui idonei et habiles sint ad supplendum defectum nationum, que defectuose essent, ita ut Consciliarij predicti sint semper novem numero.

10.

Item in Statuto posito sub Rubrica De substitutione Rectoris, statuerunt quod, ubi contingat Rectorem velle substituere quemquam in Vicerectorem, et non reperiatur aliquis idoneus de natione de qua est ipse Rector, tunc possit Rector substituere unum de toto corpore Universitatis. Et similiter, si contingerit quod electio, seu substitutio, pertineat et spectet ad Consciliarios et Universitatem, possint ipsi, Universitas et Consciliarij, eligere substitutum de toto corpore Universitatis in supplendo defectui nationis defectuose; et idem modus servetur in substitutione Consciliarij.

11.

Item in Statuto posito sub Rubrica De privilegijs concessis Rectoribus statuerunt quod ubi statutum dicit quod Rector pro suis conventibus et promotionibus nichil debeat solvere doctoribus Collegij nec bidellis, nec Universitati nec notarijs nec alicui alteri persone, hoc idem intelligatur explicite de Archidiacono, et notarijs et Bidellis eius.

12.

Item in eodem Statuto statuerunt, quod ubi statutum dicit quod, qui fuerit Vicerector per certa tempora debeat gaudere consimilibus privilegijs quibus et Rector, hoc intelligatur durante offitio; finito autem offitio non, et quem etiam teneantur doctores Collegij promovere et conventuare in utraque facultate gratis, sed ad beneplacitum ipsorum.

13.

Item in eodem Statuto statuerunt quod addatur quod quisque fuerit Rector et bene se gesserit, gaudeat in perpetuum privilegijs civium Bononie tamquam civis adventitius.

14.

[317] Item in Statuto posito sub Rubrica De modo et forma Doctorum eligendorum ad salaria comunis Bononie, statuerunt quod quilibet non conventuatus et electus ad aliquam dictarum lecturarum, teneatur conventuari Bononie infra sex menses, nec possit recipere aliquam solutionem sui salarij, nisi fideiubeat se assumpturum gradum infra dictum terminum in facultate in qua electus fuerit, excepto eo qui electus fuerit ad lecturam retorice, qui non teneatur conventuari.

15.

Item in eodem Statuto statuerunt quod qui semel electus fuerit ad aliquam dictarum lecturarum et non bene et integre satisfecerit pro dicta lectura, nunquam possit eligi amplius ad eandem, nec ad aliquam tam facultatis Artium quam Medicine.

16.

Item in eodem Statuto quod, ubi Statutum dicit quod predicti doctores debeant eligi ad dictas lecturas in kalendis mensis Maij, statuerunt quod talis electio fiat inter Pascha et octavam eius ad beneplacitum Rectoris et Consciliariorum. Si vero talis electio non potuerit fieri infra dictam octavam, tunc fieri debeat prima die vacationis post immediate dictam octavam pasce, alias teneatur Congregator et consciliarij congregare et elligere sicut requiritur in veteri Statuto.

17.

Item in Statuto quodam, posito sub rubrica De pecunia solvenda per conductos ad Salaria, statuerunt quod, ubi dictum Statutum dictat quod ille, qui electus fuerit ad lecturam scientie Medicine per Universitatem, habeat libras centum bon., pro sua integra solutione, et ille, qui electus fuerit ad lecturam philosophie per ipsam Universitatem habeat totidem, et ille qui electus fuerit ad lecturam Astrologie habeat libras quinquaginta bon., et simili modo esplicetur de illo, qui electus fuerit ad lecturam Rectorice per ipsam Universitatem, qui habere debeat libras quinquaginta bon.

18.

Item in Statuto posito sub Rubrica De Matricula Artistarum et Medicorum quolibet anno fienda statuerunt quod ex istis duobus Statutis fiat unum et quod qui semel matriculatus fuerit, non teneatur amplius matriculari. Pro cuius Matricule absolutione teneatur quilibet in introitu solvere solidos octo bon., si fuerit forensis; si vero fuerit civis, teneatur solvere solidos quinque bon., et qui matriculatus fuerit in Artibus sit et esse reputetur matriculatus in Medecina, et quod nullus gaudere possit privilegijs dicte Universitatis, nisi in dicta reperiatur Matricula. Et hoc intelligatur tam de doctoribus quam scolaribus, tam legentibus quam non legentibus, tam civibus quam forensibus, non derogando tamen aliquibus Statutis, tam superioribus quam inferioribus, et quod in dicta Matricula describantur Cives separati a forensibus.

19.

[318] Item in Statuto posito sub Rubrica de Anothomia fienda, statuerunt debere adiungi, quod quilibet Potestas civitatis Bononie, vel alter eius Locumtenens seu conservator Iustitie, ad requisitionem Rectoris et Consciliariorum, teneatur dare singulis annis duo subiecta pro Anothomia, unum maschulum et unam feminam, si sibi occurrerint, et si non occurreret femella, teneatur dare duos maschulos quomodocumque fieri poterit, et quod dicta subiecta sint oriunda a loco distante a civitate Bononie per treginta miliaria.

20.

Item in Statuto posito sub Rubrica de Statutarijs eligendis, statuerunt ubi statutum dicit quod eligantur quatuor probi viri, corrigatur et dicat ‹novem› sicut eius est verus intellectus.

21.

Item ad perpetuam rei memoriam et ad bonum et augumentum Studij bononiensis statuerunt quod tam Archidiaconus quam doctores Collegij Studij Bononie teneantur singulis annis promovere et conventuare duos pauperes scolares dicte Universitatis gratis et sine solutione aliqua, unum in Artibus et alium in scientia medecine, quos tam ipse Archidiachonus quam prefati doctores pauperes et valentes putaverint.

22.

Item Statuerunt quod nullus scolaris debeat solvere datium sive gabellam aliquam pro introductione alicuius rei pro victu et vestitu scolarium dicte Universitatis, quam conduci fecerint ex territorio forensi, sive hoc fuerit in principio sui Studij sive post per quodcumque tempus.

23.

Item statuerunt quod nullus doctor seu scolaris, tam civis quam forensis descriptus in matricula Universitatis Artistarum et medicorum, et qui iuraverit obedire Rectori in licitis et honestis, et quod nullus notarius seu bidellus dicte Universitatis vel quevis alia persona supposita eidem, possit nec debeat conveniri sub aliquo iudice, nisi sub Rectore dicte Universitatis pro quacumque causa civili, nisi de consensu partium et cum licentia et consensu ipsius domini Rectoris.

24.

Item in Statuto sub Rubrica De his qui possunt dare vocem in Universitate, statuerunt quod nullus infamis nec discolus et qui non intret continue nec [319] intrare continue reputetur, possit interesse ad eligendum Rectorem nec aliquem doctorem ad Lecturas nec ad aliquod partitum fiendum in Universitate. Et de his omnibus  ac ceteris, que huiusmodi occurrere possent, habeant Rector et Consciliarii consulere, una cum Sapiente, cum ista concernant iuris determinationem, et determinare ante quodlibet partitum fiendum; a quorum determinatione non liceat appellari.

25.

Cetera autem Statuta reperta in Statutis veteribus dicte Universitatis confirmaverunt et approbaverunt valitura hinc ad vigintiquinque annos, adiungendo omnia hec, que hic in presenti pagina descripta sunt. Statuentes ex his fieri duo volumina infra terminum trium mensium, que locentur et serventur iuxta formam Statuti sub Rubrica de Statutarijs eligendis, et pena ipsi Rectori sub forma dicti Statuti. Et insuper statuerunt prefati Statutarij quod Andreas quondam domini Mathei de Castagnolis, qui fuit et est notarius dicte Universitatis, sit et esse debeat perpetuo toto tempore sue naturalis vite Notarius dicte Universitatis cum salario, honoribus et oneribus hactenus observatis. A qua Universitate privari quomodolibet non possit, nisi fecerit vel commiserit causam jndignam, evidentem, probabilem, et quod legiptime impeditus per unum substitutum offitium huiusmodi possit et valeat exercere. De qua causa privationis stetur declarationi maioris partis Universitatis, et de substitutione declarationi domini Rectoris qui pro tempore fuerit.

Habita diligenti informatione de iustitia et equitate supradictorum Statutorum et supradictarum reformationum, ipsa Statuta ac Reformationes in omnibus et per omnia confirmamus et auctoritate nostra, qua fungimur, approbamus et ratificamus, et ex arbitrio nostro autenticamus. Volumus tamen quod Statuta Comunis Bononie prevaleant dictis Statutis et aliis dicte Universitatis, non obstantibus aliquibus in contrarium facientibus.

Cervattus Siccus Locumtenens etc.

Iohannes De Fantutiis Prior subscripsi.

Que responsio emanavit de voluntate dicti domini Locumtenentis et Dominorum sedecim Reformatorum Status.

Datum Bononie die tertiodecimo Mensis Marcij Millesimo quadringentesimo secundo.

Nicolaus Bedorus Cancellarius.

            Millesimo quadringentesimo quinquagesimo, indictione xiij, die primo mensis Augusti, tempore domini Nicolaj pape quinti.

[320] Reverendissimus dominus Bisarion Cardinalis et legatus Civitatis Bononie dedit et consignavit spectabili et generoso viro domino M.° [Pindemonti Veronensi], Rectori Artistarum et Medicorum Civitatis Bononie, Breve S. D. nostri eidem directum infrascripti tenoris, et mandavit per me Andream [quondam domini Mathei de Castagnolis] notarium, registrari hic, videlicet:

Venerabilis frater, salutem et Apostolicam Benedictionem. Concessimus alias Rectoribus Studij cjvitatis nostre Bononie ut nemo ipsorum in capiendo gradum ad aliquam solutionem compelleretur, prout in litteris nostris superinde confectis plenius continetur. Modo vero intelleximus apud non nullos dubium exortum an huiusmodi concessio nostra ad Rectores Artistarum extendatur, quare ad omne dubium submovendum, declaramus per presentes nostre intentionis fuisse et esse, quod ad Rectores omnium Universitatum etiam Artistarum talis concessio extendatur, et ita inviolabiliter observari mandamus.

Datum Fabriani sub annullo pischatoris, die XXVII Iulij MCCCCL, pontificatus nostri anno quarto.

Petrus de Noxeto

A tergo:

Ven. Fratri B[isarioni] Episcopo tuschulano, Cardinali niceno, apostolice sedis legato.

Pius Papa Secundus

Dilecti filij salutem et apostolicam benedictionem. Pro parte vestra nobis expositum est, quod licet felicis recordationis Nicolaus per bullam primo voluerit, ordinaverit et concesserit vobis quod in utraque facultate vos et unus scolaris pauper, quem duxeritis eligendum, gratis in ista Universitate se graduari facere possit, et deinde, recusantibus doctoribus Bullam illam observare, mandaverit per breve Bononie tunc Legato, ut concessionem suam, sub pena excomunicationis et alijs censuris, observari faceret; tamen doctores de collegio Bononie, quibus incumbit onus doctorandi, dicuntur adhuc dictam concessionem et indultum observare nolle. Id circo, supplicationibus vestris inclinati, concessionem et indultum dicti predecessoris nostri, tenore presentium auctoritate apostolica confirmantes, mandamus, sub pena excomunicationis late sententie, omnibus doctoribus de collegio, ad quos spectat, ut privilegium ipsum cum effectu admittant et observent. Quod si forte inobedientes esse maluerint, ut privilegio apostolico gaudere possitis concedimus vobis per presentes facultatem eligendi alios doctores extra collegium, qui, una cum Vicario Archidiaconi ecclesie bononiensis, gratis ad doctoratus gradus ac vos et unum scolarem auctoritate nostra promoveant, et insignia consueta exibeant, constitutionibus et ordinationibus apostolicis ceterisque contrarijs non obstantibus quibuscumque.

[321] Datum Rome apud Sanctum Petrum sub annullo piscatoris, die prima Ianuarij 1459, pontificatus nostri anno primo.

A tergo:

Dilectis nostris filijs Rectoribus utriusque Universitatis Civitatis nostre Bononie.